Türkiye'de Tenis Niçin Popüler Olmamalı?

 Gazeteci Mehmet Çalışkan, birkaç gün evvel Habertürk'ün internet sitesinde yayımlanan makalesinde milli tenisçi Zeynep Sönmez’in hak ettiği ilgiyi göremediğini ve Türk toplumu tarafından daha çok sahiplenilmesi gerektiğini yazmış. Yazının devamında da toplumsal sahiplenmenin tenisçimizin kariyerini pozitif yönde etkileyeceğini savunmuş.

 Habertürk'teki yazı, hiç kuşkusuz iyi niyetle kaleme alınmış olsa da Türkiye’nin kendine özgü dinamiklerini fena hâlde ıskalıyor. Zira Türk toplumu, sahiplendiği şeylere yarardan çok zarar getiriyor. Ülke insanının yoğun ilgi gösterdiği alanlarda ne kalite ne de huzur kalıyor. Bu gerçeğin farkına varabilmek için Türk futbolu denen lümpen sirkine bakmanız yeterli.

 Futbol, açık ara en popüler spor olduğu Türkiye’de şuursuzluk ve pespayelikten başka bir şey üretmiyor. Ülkeye futbol penceresinden baktığınızda medeni bir şekilde rekabet etmekten aciz milyonlarca insan görüyorsunuz.

 Elbette hiçbir toplumu iyi veya kötü olarak nitelendiremeyiz. Fakat Türkiye'de kötülerin sesinin daha yüksek çıktığı sugötürmez bir gerçek. Bunda AKP iktidarının yarattığı vasat egemen düzen kadar sosyal medyanın yaygınlaşmasının da payı var.

 Sosyal medya, Türkiye’de en ahmakça fikirlerin paylaşıldığı ve hızla yayıldığı bir mecraya dönüştü. Özellikle X platformunda karşılaştığımız cehalet ve seviyesizlik insanı dehşete düşüren cinsten. Bu durum, mevzubahis tenis olduğunda da değişmiyor. Ne idiği belirsiz tipler, ülke tarihinin en başarılı tenisçisi hakkında yorum yaparken bile hadsizlikte sınır tanımıyor.

 Demem o ki Türkiye gibi bir ülkede popülerlik kazanmak tenisin başına gelebilecek en kötü şeylerden biri olur. O yüzden bırakalım da tenis, nispeten kurtarılmış bir bölge olarak kalsın. Böylesi hem tenis hem de Zeynep için en hayırlısı.

WTA'dan Tarihi Adım: Cinsiyet Testi

 Kadınlar Tenis Birliği WTA, geçtiğimiz günlerde tarihi bir karara imza attı. Kurum, kendi yönetmeliğini güncelleyerek biyolojik cinsiyeti kadın olmayan trans bireylerin WTA Turu’nda yarışmasını imkansız hâle getirdi. Bundan böyle turda yer almak isteyen her tenisçi, bir defaya mahsus olmak üzere cinsiyet testine girecek. Yapılan test sonucunda erkeklik geni taşıdığı tespit edilenler tura dahil edilmeyecek.

 Trans sporcuların statüsü, özellikle Paris 2024 Olimpiyatı’nın ardından ciddi bir tartışma konusu hâline gelmişti. Aradan geçen sürede ulusal ve uluslararası düzeydeki pek çok federasyon, olası bir sorundan kaçınmak adına trans sporcuların kadınlar kategorisinde yarışmasını engelleyen kararlar çıkardı. Şimdi de aynı hamleyi transseksüel bir tenisçisi olmayan WTA'nın yaptığını görüyoruz.

 Aklı başında olan insanlar için WTA’nın aldığı kararın tartışma yaratacak bir tarafı yok. Zira trans sporcuların kadınlarla aynı kategoride yarışmasının haksız bir rekabet doğuracağı sugötürmez bir gerçek. Ne var ki kafayı woke kültürünün saçmalıklarıyla bozmuş kimselere bu gerçeği anlatmak mümkün değil.

 Kendilerini sosyal adalet savaşçıları olarak tanımlayan bir güruh, tenis efsanesi Martina Navratilova’yı sırf WTA’nın kararını destekledi diye günlerdir linç ediyor ve transfobik olmakla suçluyor. Eşcinsel kimliğiyle tanınan Navratilova'ya böyle bir ithamda bulunmaları söz konusu güruhun tam bir şizofreni aleminde yaşadığını gösteriyor.

 Elbette hiç kimse, cinsel kimliği veya yönelimi nedeniyle ayrımcılığa maruz kalmamalı. Fakat sosyal adalet savaşçıları tarafından linç edilmek için ayrımcılık yapmanıza gerek yok. Zira kendileri, ayrımcılık içermeyen en ufak bir karşıt görüşü bile çirkin sıfatlarla yaftalıyor. Bunu yaparken başvurdukları safsatalar ve akla ziyan argümanlar da cabası.

Tenis Kortlarından Savaş Manzaraları

 Rusya-Ukrayna savaşının tenis dünyasında yarattığı etkiler güncelliğini koruyor. Dört yılı aşkın bir süredir devam eden çatışmalar, taraf ülkelerin tenisçileri arasındaki gerilimi canlı tutuyor. 

 Ukraynalı tenisçiler, savaşın başından bu yana Rus ve Belaruslu meslektaşlarıyla iletişim kurmuyor. Dahası, onlardan kendi ülkelerini kınamalarını talep ediyor. Bu tavır, tenisseverlerin bir bölümü tarafından desteklenirken bir bölümü tarafından da tepkiyle karşılanıyor.

 Tepki gösterenler, Rus ve Belaruslu tenisçilerin savaştan sorumlu tutulamayacaklarını ve dolayısıyla maruz kaldıkları kötü muameleyi hak etmediklerini savunuyor. Oysa Ukraynalı tenisçilerin yaşadığı mağduriyet bundan çok daha büyük. Aileleri ve sevdiklerinin üzerine her gün bomba yağdığını gören bu sporcuların davranışlarını yargılamadan önce ruh hâllerini iyi anlamak gerekiyor. Bununla birlikte aynı anlayış, savaş karşıtı oldukları hâlde bunu dile getiremeyen Rus ve Belaruslu tenisçilere de gösterilmeli.

 Otoriter rejimlerle yönetilen Rusya ve Belarus, ifade hürriyetinin son derece kısıtlı olduğu ülkeler. Bugün savaş karşıtı olan Rus veya Belaruslu bir tenisçinin kendi ülkesini eleştirebilmesi için vatandaşları tarafından linç edilmeyi ve hapse girmeyi göze alması gerekir. Bu ikilemde kalan biri de pek tabii ki susmayı tercih eder.

 Velhasıl, tenis kortlarındaki mevcut gerilim ancak savaşın bitmesiyle düşebilir. Dünya tenisini yöneten kurumların bu soruna çare olmaları mümkün değil. Çünkü onlar, siyaset üstü bir duruş sergilemek yerine Atlantik ittifakının yörüngesine girmeyi seçtiler. Rusya ve Belarus’a türlü yaptırımlar uygularken Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in saldırganlıkları karşısında üç maymunu oynadılar.

Roland Garros'a Şahin Gözü Şart Mı?

 Roland Garros'ta elektronik çizgi hakemliği sisteminin kullanılmıyor oluşu, turnuvanın bu yılki ayağında oynanan Casper Ruud-Joao Fonseca maçında verilen kritik bir hakem kararı sonrası yeniden tartışmaya açıldı. 

 Maçın ikinci setindeki tie-break'te Ruud 8-7 öndeyken Fonseca'nın bir vuruşu geri çizgiye yakın düştü. Sandalye hakemi, tribünlerden gelen "dışarıda" sesleri üzerine topun izini incelemeye gitti ve çizgi hakeminin verdiği içeride kararına uydu. Ne var ki şahin gözü teknolojisinden televizyon ekranına yansıtılan görüntü topun dışarıda olduğunu söylüyordu. Hâl böyle olunca tenis dünyasının bir kısmı, Ruud'un hakkının yendiğini düşündü ve Roland Garros yönetimini teknolojiye direnmekle suçladı. 

 Turnuva direktörü Amelie Mauresmo, eleştirilere verdiği yanıtta elektronik çizgi hakemliği sisteminin %100 güvenilir olmadığını ve bu nedenle insan gücünden faydalanmaya devam ettiklerini söyledi. Bu noktada Mauresmo'nun ciddi bir haklılık payı bulunuyor.

 Toprak kort, sert ve çim kortun aksine sabit bir yüzeye sahip değil. Tenisçilerin puan esnasında zemindeki toz parçacıklarını hareket ettirmesi, elektronik çizgi hakemliği sisteminin toprak korttaki hata payının yükselmesine sebebiyet veriyor. Sistemin kullanıldığı toprak kort turnuvalarında defaatle görüldüğü üzere topun şahin gözündeki iziyle zemindeki izi çelişebiliyor. Nitekim Fonseca'nın kazandığı puanda da aynı şey yaşandı.

 Sandalye hakemi, Fonseca'nın topunun içeri düştüğüne hükmederek yanlış bir karar vermedi çünkü topun izi gerçekten de çizginin üzerindeydi. Zaten Ruud da karara itiraz etmedi. 

 Demem o ki toprak kortta insan gözü, hâlâ teknolojiden daha isabetli kararlar veriyor. Buna karşın topun izini inceleyerek karar verme yöntemi de mutlak bir adalet sağlamıyor. Çünkü hakemlerin topun izini bulamadıkları veya yanlış yorumladıkları zamanlar da oluyor. Martina Hingis ile Steffi Graf arasındaki 1999 Roland Garros finalinde yaşanan olayların bu türden bir hatayla başladığını unutmamak gerekiyor.

Zeynep Sönmez'i Spor Kapitalizmi Sakatladı

 Tenis turnuvaları, gelirlerinin büyük bölümünü yayın ve sponsorluk anlaşmalarından elde ediyor. Hâl böyle olunca turnuva organizatörleri, televizyon kanalları ve sponsor firmaların bazı dayatmalarına boyun eğmek zorunda kalıyor. Parayı verenin düdüğü çaldığı bu ilişki biçimi, son birkaç gündür Roland Garros'ta meydana gelen iş kazalarıyla yeniden gün yüzüne çıktı.

 Britanyalı tenisçi Katie Boulter, turnuvadan elendiği ikinci tur maçı esnasında rakibinin gönderdiği bir topu karşılamaya çalışırken kortun gerisindeki reklam panosuna takıldı. 29 yaşındaki raket, dengesini kaybedip yere kapaklansa da kendisini sakatlamadı. Fakat ertesi gün gerçekleşen benzer bir kazanın faturası çok daha ağır oldu.

 Milli tenisçi Zeynep Sönmez, çiftler ana tablosunda partneri Tatjana Maria ile çıktığı ikinci tur maçında henüz iki oyun geride kalmışken reklam panosunun azizliğine uğrayarak dizini sakatladı. Karşılaşmadan çekilmek zorunda kalan temsilcimize kort içinde iki dikiş atıldı.

 Oyun alanı içerisine reklam panosu yerleştirmenin sporcu sağlığını tehlikeye atacağını aklı başında olan herkes öngörebilir. Nitekim bu yazıda bahsettiğimiz kazalar Roland Garros'ta senelerdir yaşanıyor. Ne var ki turnuvayı yönetenler, sırf sponsor firmayı tatmin etme uğruna kazalara davetiye çıkarmaktan vazgeçmiyor. Bu aşamada tenisçiler için tek çıkar yol turnuvaya dava açmak gibi görünüyor.

 2015 yılındaki Amerika Açık sırasında fizyoterapi odasında kayarak düşen ve beyin sarsıntısı geçiren Eugenie Bouchard bu olayın ardından turnuva yönetimini tazminat ödemeye mahkum ettirmişti. Öyle tahmin ediyorum ki Roland Garros organizatörleri de aynı akıbete uğramadan akıllanmayacak.

İtalya'da Tenisi Patlatan Kanal: Super Tennis

 İtalya, dünya tenisinin son yıllardaki en başarılı ülkesi konumunda. Erkekler tenisinin iki süperstarından biri olan Jannik Sinner ile birlikte Matteo Berrettini, Lorenzo Musetti ve Jasmine Paolini gibi elit tenisçilere sahip olan İtalyanlar üç yıldır Davis Kupası'nı, iki yıldır da Billie Jean King Kupası'nı kimseye bırakmıyor. Bu hegemonyanın kurulmasına katkı sunanlar arasında Super Tennis adlı ulusal bir televizyon kanalı da bulunuyor.

 Her yıl onlarca ATP ve WTA turnuvasını izleyiciyle buluşturan Super Tennis iki özelliğinden ötürü benzersiz bir kanal. Bunlardan biri hiçbir abonelik gerektirmeden şifresiz olarak seyredilebilmesi, diğeri de İtalya Tenis ve Padel Federasyonu'na ait olması. Kanalın fikir babası ise 25 yıldır federasyon başkanı olan Angelo Binaghi.

 Binaghi, Super Tennis projesini İtalyan medyasının tenise neredeyse hiç yer vermediği bir dönemde hayata geçirdi. Kasım 2008'de yayın hayatına başlayan kanalın günlük seyirci ortalaması aradan geçen zamanda bir milyon bandına oturdu. Super Tennis'in bu başarısı, İtalya'daki lisanslı tenisçi sayısının on üç yılda iki katına çıkmasını sağladı.

 Tenisteki İtalyan rönesansı, pek tabii ki bir televizyon kanalının eseri değil. İtalyan tenisi, bugünkü konumuna hem tesisleşme hem de oyuncu ve antrenör eğitimine yapılan yatırımlar sayesinde ulaştı. Yine de bu durum, Super Tennis'in üstlendiği misyonu değersizleştirmiyor. Kanalın yaptığı yayınlar, tenisin tabana yayılması ve dolayısıyla oyuncu havuzunun genişlemesinde önemli bir rol oynadı.

 Super Tennis, dünyadaki kamucu spor politikası uygulamalarına verilebilecek nadide örneklerden bir tanesi. Bir spor federasyonunun televizyon kanalı kurması kimilerine tuhaf gelebilir. Lakin bir ülkenin sporda ilerlemesinin yegane yolu iktisadi devletçilikten geçiyor.

Bozuk Düzenin Yeni Meyvesi: Tenisçi Göçleri

 Türkiye, Melisa Ercan'ın ardından Avustralya'ya bir tenisçi daha kaptırdı. 16 yaşındaki junior oyuncusu Mustafa Ege Şık, Uluslararası Tenis Federasyonu ITF'nin internet sitesindeki profilinde yer alan bilgilere göre Avustralya vatandaşlığına geçmiş durumda. Kariyerini bir yıldan daha uzun bir süredir Tennis Australia himayesi altında sürdüren genç tenisçinin böyle bir karar vermiş olması elbette şaşırtıcı değil.

 Bir tenisçinin vatandaşlık değiştirmesi, gittiği ülkede mutlaka büyük bir yıldıza dönüşeceği manasına gelmiyor. Nitekim Melisa Ercan, Avustralya adına yarışmaya başladığından bu yana kendisinden beklenen sıçramayı bir türlü gerçekleştiremedi. Bununla birlikte küçük yaşlardaki Türk tenisçilerin çareyi yurt dışında aramaları ülkemizdeki düzenin bozukluğuna dair çok şey söylüyor.

 12 Eylül 1980'deki faşist darbe ve ardından gelen Turgut Özal hükümetleri Türk ekonomisini piyasa mekanizmasının insafına terk etti. Mevcut AKP iktidarıyla şahikasına eren bu neoliberal sömürü düzeni ülkede sosyal devlet anlayışına dair ne varsa budadı. Söz konusu yıkımdan en çok etkilenen alanlardan biri de spor oldu.

 Bugün Türkiye'deki spor federasyonları, ellerindeki mali kaynakları kamu yararını önceleyen projeler yerine ranta akıtıyor. Bünyelerindeki sporculara ne maddi destek ne de kaliteli bir eğitim verebiliyor. Tüm bunlara rağmen başarıyı yakalayabilen sporcular ise iktidar tarafından siyasi propaganda malzemesi olarak kullanılıyor. Ülkeyi yönetenler, gelişimine hiçbir katkı sunmadıkları sporculardan siyasi rant devşirmekte beis görmüyor.

 Velhasıl Türkiye, kendi tenisçilerine Zeynep Sönmez gibi her türlü engeli aşabilecek kapasiteye sahip olmadıkları takdirde iyi bir gelecek sunmuyor. Tenisçi göçlerinden rahatsızlık duyanların hamasi nutuklar atmak yerine bu durumun değişmesi için çabalaması gerekiyor.

Tenisçi Öğüten Ebeveynler

 Ebeveyn zorbalığı, bir çocuğun başına gelebilecek en büyük felaket. Baskıcı ve aşırı kontrolcü bir tutuma sahip olan anne-babalar çocuklarına hayatı zehir edebiliyor. Bu durumun en net gözlemlenebildiği alanlardan biri de tenis dünyası.

 Ailesi tarafından mağdur edilen tenisçiler dendiğinde akla gelen ilk isim Mary Pierce. Eski Fransız tenisçi, kötü geçen antrenmanlar ve kaybettiği maçlar sonrası babası Jim'den fiziksel şiddet gördüğünü Sports Illustrated dergisine verdiği bir röportajda itiraf etmişti. Bu itiraf, Jim'in nasıl bir arıza olduğunu bilen tenis kamuoyu için hiç de şaşırtıcı değildi.

 Bir junior maçı esnasında kızına "O sürtüğü öldür." diye bağıracak kadar aklını kaçırmış olan Jim benzer bir taşkınlığa 1993 yılındaki Roland Garros'ta da imza atınca çok ağır bir bedel ödemek zorunda kaldı. Kadınlar Tenis Birliği WTA, korttan yaka paça çıkarılan Jim'i yıl sonuna kadarki bütün turnuvalardan men etti. Fakat kendisine asıl cezayı bizzat kızı kesecekti.

 Pierce, Roland Garros'taki skandalın ardından babasıyla olan bağını tamamen kopardı. Uzaklaştırma talebiyle mahkemeye başvuran başarılı tenisçi, babasının olası çılgınlıklarından sakınmak için korumalarla gezmeye başladı. İkilinin barışması ise ancak yedi yıl sonra mümkün olabildi.

 Pierce, babasının fiziksel istismarına uğrayan tek kadın tenisçi değil. Aynı kötülüğe Jelena Dokic ve Mirjana Lucic de maruz kalmıştı. Jennifer Capriati ve Steffi Graf ise baba kahrını daha farklı şekillerde çekmişlerdi.

 Diyeceğim odur ki tenisçi ebeveynleri, çocukların da özgür bireyler olduklarını unutmamalı ve kişisel hırslarını onlar üzerinden tatmin etme yoluna gitmemeli. Aksi hâlde ellerine geçecek tek şey, ileride çocukları tarafından nefretle anılmak olur.

Tenisçiler Sakat Numarası Mı Yapıyor?

 Skor tabelasında gerideyken sakatlık gerekçesiyle sağlık molası kullanan tenisçiler bir kısım izleyici tarafından daima sportif ahlaksızlıkla suçlanır. Bu ezberci yaklaşıma göre kortta gördükleri tedavinin ardından performansı yükselen tenisçiler mutlaka sakat numarası yapmış ve rakiplerinin ritmini bozmak için mola almışlardır. Tedaviye rağmen maça devam edemeyenlerse yenileceklerini anlamış ve hezimetten kaçmışlardır.

 İstisnaları bir kenara bırakırsak tenisçiler, diğer tüm profesyonel sporcular gibi son derece rekabetçi insanlardır. Bu durumun doğal sonucu olarak sakatlık hâlinde bile yarışabilmenin yollarını ararlar. Dolayısıyla bir tenisçinin yenilgiyi kabul etmesi veya ağır bir skordan korktuğu için maçtan çekilmesi komik bir varsayımdan öteye geçmez. Böylesi bir anlayışın profesyonel teniste yeri yoktur. Çıktığı maça devam edemeyen bir tenisçi, ya oynayamayacak hâle gelmiştir ya da sakatlığının ciddi boyutlara ulaşmasından çekinmiştir.

 Öte yandan bir tenisçinin sakatlık şikayeti varken maç oynamaya ve kazanmaya devam etmesi ona sahtekar damgası vurmak için yeterli değildir. Çünkü günümüz sporunda son derece yaygın olan ağrı kesici palyatif tedaviler, bazı durumlarda sakatlığa rağmen üst seviyede performans göstermeyi mümkün kılmaktadır.

 Teniste sağlık molası hakkını suistimal eden oyuncular elbette vardır. Fakat yenik durumdayken korta fizyoterapist çağıran her tenisçiyi hilekar olarak yaftalamak abesle iştigaldir. Bu tip yorumlar genellikle taraftarlık güdüsüyle yapılır.

 Mevzubahis sakatlıklar olduğunda esas tepki, bunların gereğinden fazla medyatize edilmesine gösterilmelidir. Zira basın önünde sürekli sakatlıklarından bahseden tenisçiler, bir anlamda yenilgilerine kılıf hazırlamakta ve rakiplerinin emeklerine saygısızlık etmektedir.

Djokovic Hakkındaki Şehir Efsanesi

 Hayatı komplo teorileri üzerinden anlamaya çalışmak bir tür kolaycılıktır. Meseleleri akılcı yöntemlerle çözümlemek için gerekli olan zihinsel eforu göze alamayanlar çare olarak komplo teorilerine sığınırlar. Söz gelimi dünyayı beş ailenin yönettiğini kabul ettiğiniz vakit bu gezegene dair her şeyi anladığınızı zannedersiniz.

 Yakın geçmişteki doping vakaları üzerine yapılan yorumlar komplo teorilerinin tenis dünyasında ciddi bir karşılık bulduğunu göstermişti. Nitekim Sırp tenisçi Novak Djokovic hakkında da son birkaç yıldır sıklıkla dillendirilen bir teori mevcut. 

 Djokovic, özellikle pandemi döneminde aldığı kararlar ve ödediği bedellerin ardından kimi çevrelerce tenisin müesses nizamına karşı savaşan bir kahraman olarak anlatılmaya başladı. Söz konusu anlatıya göre Djokovic'in bugüne kadar hak ettiği sevgiyi görememiş olmasının esas nedeni tenise hakim olan Batılı elitlerin bir Balkanlının tarihin en başarılı tenisçisine dönüşmesini bir türlü kabullenememesi. Daha önce Djokovic'in babası tarafından da savunulan bu görüş, Sırp tenisçiyi sevenler arasında bir hayli yaygın olsa da bir şehir efsanesinden öteye geçmiyor.

 Her şeyden önce tenisin Batılı elitlere ait bir spor olduğu düşüncesi bütünüyle hatalı. Evet, tenis 19. yüzyılda bir üst sınıf sporu olarak ortaya çıkmış olabilir ancak tarihsel süreç içerisinde kitleselleşmiştir. Bir zamanlar işçi sınıfının boş zaman eğlencesi olan futbol aradan geçen sürede nasıl devasa bir endüstriye dönüşmüşse tenis de doğduğu günkü hâliyle kalmamıştır. Nitekim bugünkü profesyonel tenisçilerin ekseriyeti alt ve orta gelir grubuna mensup ailelerden gelmektedir.

 Avrupa kıtasında yer alan Sırbistan'ı bir an için doğu ülkesi olarak kabul etsek bile Djokovic tarihin gördüğü ilk doğulu tenis yıldızı değil. Bugüne dek doğu ülkelerinden pek çok tenis şampiyonu çıktı ve içlerinden bazıları tenis seyircisinin büyük sevgisini kazandı. Örneğin her hâliyle tam bir şarklı olan Mansour Bahrami, yıllardır tenis dünyasının en çok sevilen ismi konumunda.

 Velhasıl Djokovic'i sevip sevmemek tenisseverlerin kendi tasarrufudur. Kaldı ki Djokovic de kimseye kendisini beğendirmek zorunda değil. Dolayısıyla Sırp tenisçi hakkında konuşurken Samanyolu TV dizisi tadında fantastik kurgular üretmeye hiç gerek yok.